Ο “Πάνθηρας”, το ποίημα του Rainer Maria Rilke, που πάντα μας αγγίζει.

Ακόμη κι αν έχετε ξεχάσει το όνομά του, δεν μπορεί, θα θυμάστε το δημοφιλές βιβλίο του, τα «Γράμματα σε έναν Νέο Ποιητή» με τα οποία ο συγγραφέας συμβούλευε έναν νεαρό θαυμαστή του για τα πρώτα βήματα στην ποίηση, αλλά μάλλον και στην ίδια τη ζωή.
Αναφερόμαστε φυσικά στον Rainer Maria Rilke, τον Γερμανο-Αυστριακό μοντερνιστή, αλλά βαθύτατα λυρικό, ποιητή που τον θυμηθήκαμε όταν διαβάσαμε ένα ποίημά του το οποίο σχετίζεται με το με το αντικείμενο της σελίδας. Το ποίημα αυτό λοιπόν έφερε τον τίτλο Ο Πάνθηρας και ο ποιητής το συνέγραψε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Παρίσι στις αρχές του αιώνα, εμπνεόμενος από μια επίσκεψη που είχε κάνει στον Κήπο των Ανθέων, ο οποίος διέθετε και τμήμα Ζωολογικού Κήπου.

Λέγεται πως αφορμή για την συγγραφή αυτού του ποιήματος ήταν μια προτροπή του γλύπτη Rodin προς τον νεαρό Rilke, ο οποίος εργαζόταν ως γραμματέας του, όταν ο τελευταίος τού παραπονέθηκε ότι διερχόταν από μια περίοδο έλλειψης έμπνευσης από την οποία δεν γνώριζε, πώς να ξεφύγει. Ο Rodin λοιπόν προέτρεψε τον γραμματέα του να πάει στον Ζωολογικό Κήπο και να “παρατηρήσει ένα ζώο, ώσπου να το δει”. Για πόσο καιρό του αντέτεινε ο Rilke. Για όσο χρειάζεται του απάντησε ο Rodin, προσθέτοντας: Ίσως έναν δύο μήνες…

Ο Rilke ακολούθησε τη συμβουλή του φημισμένου γλύπτη και το αποτέλεσμα ήταν η συγγραφή ενός ποιήματος που έχει τοποθετηθεί ανάμεσα στα καλύτερα του ποιητή και, όπως θα διαπιστώσετε, συνδέεται  με τη Βιολογία.

Θα αρχίσουμε λοιπόν από την παράθεση τριών διαφορετικών μεταφράσεων του σημαντικού ποιήματος. Την ιστορική, που είχε κάνει ο μεταφραστής του στην Ελληνική Άρης Δικταίος το 1957, και στη συνέχεια δύο νεώτερες,  του Κύπριου λογοτέχνη Ανδρέα Πετρίδη και της συναδέλφου κ. Πηνελόπης Παπαϊωάννου, με την ελπίδα ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις τους, θα σας βοηθήσουν να το προσλάβετε και να το απολαύσετε ευχερέστερα.

Ο Πάνθηρας

(Μετάφραση Άρη Δικταίου)

Έτσι ως πίσω απ΄τα σίδερα περνά ολοένα
το κουρασμένο βλέμμα του πια δε θωρεί.
Σάμπως μυριάδες σίδερα νά’ναι θαρρεί,
και πίσω από τα σίδερα  κόσμος κανένας.

Το απαλό βάδισμα μ΄εύκαμπτο ζάλο απλώνει
και το γυρνά σε μικρότατους κύκλους, στιβαρό,
μοιάζοντας σαν, γύρω από κέντρο, ρωμαλέο χορό,
που μια δυνατή θέληση ναρκώνει.

Άλαλος μόνο, κάποτε, την κουρτίνα σηκώνει
του ματιού, που μια εικόνα ευτύς αρπάει
και στα σφιγμένα μέλη του γαλήνη πάει
κ’ η εικόνα στην καρδιά πάνω τελειώνει.


(Μετάφραση Ανδρέα Πετρίδη)

Μέσα στα κάγκελα καθώς στριφογυρίζει,
απόκαμε το βλέμμα του, εικόνα δεν κρατά.
Τον περιζώνουν χίλια κάγκελα νομίζει,
και παραπέρα τίποτε, ο κόσμος σταματά

Ο απαλός βηματισμός – στέρεος, λυγερός,
σε κύκλο πιο μικρό κάθε φορά σαν μπαίνει,
είναι σαν άγριας δύναμης κλειστός χορός,
γύρω από θέληση τρανή που πια σωπαίνει

Κάποτε μόνο τού ματιού αθόρυβα ανοίγει
το παραπέτασμα. Μέσα μια εικόνα αφήνει,
τα τεντωμένα μέλη σιωπηλά τυλίγει,
και στης καρδιάς τα βάθη σβήνει.


(Μετάφραση Πηνελόπη Παπαϊωάννου)

Το βλέμμα του κουράστηκε στο κάγκελο
να τρέχει, τίποτε άλλο δεν κρατά
γίναν΄ γι αυτόν τα κάγκελα τόσα πολλά, χιλιάδες
έξω από αυτά τα κάγκελα κανένας κόσμος πια.

Στέρεο βήμα και κομψό σε ανάλαφρη πορεία
στενεύει ο κύκλος γύρω του όλο και πιο πολύ
μοιάζει χορός της δύναμης γύρω από ένα κέντρο
που μέσα στέκει σιωπηλή η μεγάλη του ορμή.

Η αυλαία στην κόρη των ματιών κάποτε ανοίγει
και έρχεται μέσα αθόρυβα εικόνα εξωτική
την παγωμένη ένταση των άκρων διαπερνώντας
φθάνει βαθιά ως την καρδιά εκεί για να σβηστεί.

H  σελίδα, όσο και αν το επιθυμούσε, δεν έχει τον εξοπλισμό ώστε να αναλάβει την ευθύνη της ανάλυσης του ποιήματος· θα περιοριστεί να πει ότι εντυπωσιάζεται από την περιγραφή της παραλυμένης από την αιχμαλωσία  φυσικής δύναμης, που σωπαίνει μέσα στο παραιτημένο ζώο και να επισημάνει πως διαβάζοντας το ποίημα, ως ένα «σύστημα μελέτης» στο οποίο το αιχμαλωτισμένο ζώο και ο παρατηρητής αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους, διαπιστώνει ότι από στροφή σε στροφή γίνεται μια αξιοπρόσεκτη μετατόπιση πλαισίου.

  • Στην πρώτη στροφή το ποίημα εστιάζεται στο περιβάλλον του εγκλωβισμένου ζώου, τον περίκλειστο δηλαδή από κάγκελα χώρο που αντιπροσωπεύει όλο τον κόσμο που μπορεί να αντιληφθεί.
  • Στη δεύτερη στροφή στο προσκήνιο έρχεται το περιβάλλον του παρατηρητή: το κλουβί και το αιχμαλωτισμένο ζώο την σπείρα των κινήσεων του οποίου ο παρατηρητής καταγράφει με ηθολογική ακρίβεια και την ερμηνεύει ως το αποτέλεσμα της αόρατης έλξης που ασκεί στο αντικείμενο της παρατήρησής του η σιωπηλή κεντρομόλος δύναμη της φύσης του.
  • Στην τρίτη στροφή σειρά έχει η συνείδηση του ζώου που το περιβάλλον της, τα φευγαλέα δηλαδή ερεθίσματα που περνούν από το άνοιγμα των ματιών του, αδυνατούν να αφυπνίσουν την ένταση των μελών του, πριν σβήσουν οριστικά μέσα της

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s